ایرانیان

تازه های این بخش ایرانیان

فروشگاه

بررسی اقتصادی فرار مغزها در دنیا و ایران

نویسنده: علی باستانی

بررسی اقتصادی فرار مغزها در دنیا و ایران

 

 

, سبک زندگی , سبک زندگی اسلامی , سبک زندگی سالم , سبک زندگی چیست , سبک زندگی ایرانی اسلامی , سبک زندگی دینی , سبک زندگی آمریکایی , سبک زندگی ایرانی , سبک زندگی غربی , سبک زندگی قرآنی , سبک زندگی اسلامی از منظر قرآن , سبک زندگی اسلامی در روابط خانوادگی , سبک زندگی امام حسین , سبک زندگی از دیدگاه رهبری , سبک زندگی ایرانی اسلامی , سبک زندگی اسلامی چیست , سبک زندگی امام رضا , سبک زندگی آدلر , سبک زندگی آلمانی , سبک زندگی آمریکایی , سبک زندگی آیت الله خامنه ای , سبک زندگی آلفرد آدلر , سبک زندگی آرام , سبک زندگی آخرالزمانی , سبک زندگی آیت الله بهجت , سبک زندگی آپارتمان نشینی , سبک زندگی بسیجی , سبک زندگی بهتر , سبک زندگی بوردیو , سبک زندگی به زبان انگلیسی , سبک زندگی بزرگان , سبک زندگی بازیگران ایرانی , سبک زندگی برتر , سبک زندگی بومی , سبک زندگی به چه معناست , سبک زندگی بازیگران , سبک زندگی پیامبر , سبک زندگی پیامبر اکرم , سبک زندگی پایه هفتم , سبک زندگی پیامبر اسلام , سبک زندگی پناهیان , سبک زندگی پیامبر(ص) , سبک زندگی پایه هشتم , سبک زندگی پولدارها , سبک زندگی پرستاران , سبک زندگی پیامبر اعظم , سبک زندگی توحیدی , سبک زندگی تلگرام , سبک زندگی تحقیق , سبک زندگی تهرانی ها , سبک زندگی تبیان , سبک زندگی تبریز , سبک زندگی تی وی پلاس , سبک زندگی تایباد , سبک زندگی تعریف , سبک زندگی تمدن اسلامی , سبک زندگی ثروتمندان , ثبت نام سبک زندگی , تاثیر سبک زندگی در ثبات خانواده , ثبت نام سبک زندگی سالم , سبک زندگی جوانان , سبک زندگی جهادی , سبک زندگی جوانان امروز , سبک زندگی جوان , سبک زندگی جوان نمونه , سبک زندگی جامعه شناسی , سبک زندگی جیست , سبک زندگی جوانان کافی شاپ , سبک زندگی جنگ نرم , سبک زندگی جدید , سبک زندگی چیست , سبک زندگی چینی , سبک زندگی چینی ها , سبک زندگی چهارده معصوم , سبک زندگی چند سال دارد؟ , سبک زندگی یعنی چه؟ , سبک زندگی اسلامی چگونه است , سبک زندگی غربی چیست , سبک زندگی حسینی , سبک زندگی حضرت زهرا , سبک زندگی حضرت علی , سبک زندگی حضرت محمد , سبک زندگی حضرت زینب , سبک زندگی حضرت معصومه , سبک زندگی حضرت علی (ع) , سبک زندگی حضرت خدیجه , سبک زندگی حسن عباسی , سبک زندگی حضرت فاطمه زهرا , سبک زندگی خانواده , سبک زندگی خوب , سبک زندگی خامنه ای , سبک زندگی خانوادگی , سبک زندگی خانواده اسلامی , سبک زندگی خانواده های ایرانی , سبک زندگی خانواده ها , سبک زندگی خوابگاهی , سبک زندگی خراسان شمالی , سبک زندگی خوب و بد , سبک زندگی در قرآن , سبک زندگی در اسلام , سبک زندگی دانشجویی , سبک زندگی در کلام رهبری , سبک زندگی در نهج البلاغه , سبک زندگی دینی , سبک زندگی در ایران , سبک زندگی در غرب , سبک زندگی در بیانات رهبری , سبک زندگی رضوی , سبک زندگی رهبری , سبک زندگی روستایی , سبک زندگی رائفی پور , سبک زندگی رهبر , سبک زندگی رسانه ای , سبک زندگی روانشناسی , سبک زندگی رفتار مصرف کننده , سبک زندگی رسول خدا , سبک زندگی روستاییان , سبک زندگی زنان , سبک زندگی زناشویی , سبک زندگی زناشویی اسلامی , سبک زندگی زنان شاغل , سبک زندگی زن مسلمان , سبک زندگی فاطمه زهرا , سبک زندگی حضرت زهرا (س) , سبک زندگی امام زمان , سبک زندگی ژاپنی , سبک زندگی ژاپنی ها , سبک زندگی مردم ژاپن , سبک زندگی در ژاپن , سبک زندگی در ژاپن , سبک زندگی سیمرغ , سبک زندگی سالم , سبک زندگی سلامت محور , سبک زندگی سنتی , سبک زندگی سریع القلم , سبک زندگی سخنان رهبری , سبک زندگی سخنرانی , سبک زندگی سوالات رهبری , آموزش سبک زندگی سالم , سبک زندگی شهدا , سبک زندگی شهری , سبک زندگی شاد , سبک زندگی شهدایی , سبک زندگی شرقی , سبک زندگی شهید بهشتی , سبک زندگی شهید چمران , سبک زندگی شهید , سبک زندگی شهری و روستایی , سبک زندگی شهید همت , سبک زندگی صحیح , سبک زندگی صحیفه سجادیه , سبک زندگی صله رحم , سبک زندگی امام صادق , سبک زندگی و صله رحم , سبک زندگی از دیدگاه صحیفه سجادیه , سبک صحیح زندگی در دوران بارداری , سبک زندگی در صحیفه سجادیه , سبک زندگی نیک صالحی , ضرورت سبک زندگی اسلامی , ضرورت سبک زندگی , سبک زندگی طلبگی , سبک زندگی طب سنتی , سبک زندگی طلبه , سبک زندگی طلاق , سبک زندگی طبقه اجتماعی , فروشگاه سبک زندگی طیبه , سبک زندگی و طبقه اجتماعی , سبک زندگی و طلاق , سبک زندگی علامه طباطبایی , سبک زندگی برنامه طلوع , سبک زندگی عاشورایی , سبک زندگی عشایر , سبک زندگی عالی , سبک زندگی علوی , سبک زندگی عکس , سبک زندگی عاشقانه , سبک زندگی علما , سبک زندگی عرفانی , سبک زندگی عاشورایی , سبک زندگی عاشورا , سبک زندگی غربی ها , سبک زندگی غربی و سبک زندگی اسلامی-ایرانی , سبک زندگی غربی و اسلامی , سبک زندگی غربی و ایرانی , سبک زندگی غرب , سبک زندگی غیر اسلامی , سبک زندگی غربی چگونه است , سبک زندگی غربی در ایران , سبک زندگی فاطمی , سبک زندگی فرهنگی , سبک زندگی فردی , سبک زندگی فرانسوی , سبک زندگی فضای مجازی , سبک زندگی فردی از نظر اسلام , سبک زندگی فردی در اسلام , سبک زندگی فیلم , سبک زندگی فعال , سبک زندگی قدیم , سبک زندگی قدیمی , سبک زندگی قهرمانان ورزشی , سبک زندگی قدیم و جدید , سبک زندگی قرآنی چیست؟ , سبک زندگی قرآن , سبک زندگی قم , سبک زندگی قاجار , سبک زندگی کلاس هفتم , سبک زندگی کتاب , سبک زندگی کره ای , سبک زندگی کیبوتص , سبک زندگی کلیپ , سبک زندگی کلاس هشتم , سبک زندگی کودکان , سبک زندگی کیت میدلتون , سبک زندگی کارمندی , سبک زندگی کاری در اسلام , سبک زندگی گذشتگان , سبک زندگی گیدنز , سبک زندگی گذشته , سبک زندگی مصرف گرایی , نظریه سبک زندگی گیدنز , سبک زندگی و مصرف گرایی , گروه سبک زندگی سیمرغ , گروه سبک زندگی سیمرغ , گروه سبک زندگی پرشین پرشیا , گروه سبک زندگی پرشین وی , سبک زندگی لیلا حاتمی , سبک زندگی لباس , سبک زندگی لیبرالیسم , سبک زندگی مد و لباس , سبک زندگی در لغت , همایش سبک زندگی لرستان , بهبود سبک زندگی لازمه توسعه اقتصادی , سبک زندگی اسلامی لباس , لیزر سبک زندگی , همایش سبک زندگی دانشگاه لرستان , سبک زندگی مهدوی , سبک زندگی مردم ایران , سبک زندگی مدرن , سبک زندگی مردم , سبک زندگی موفق , سبک زندگی مردم در ایران باستان , سبک زندگی مقام معظم رهبری , سبک زندگی من , سبک زندگی مردم آلمان , سبک زندگی نوجوانان , سبک زندگی نوجوان , سبک زندگی نبوی , سبک زندگی نوین , سبک زندگی نیکی کریمی , سبک زندگی ناسالم , سبک زندگی نقویان , سبک زندگی نماز , سبک زندگی+نهج البلاغه , سبک زندگی و عوامل موثر بر آن , سبک زندگی و سلامت , سبک زندگی ویکی پدیا , سبک زندگی و شبکه های اجتماعی , سبک زندگی و هویت اجتماعی , سبک زندگی و فضای مجازی , سبک زندگی و فرهنگ , سبک زندگی و خانواده , سبک زندگی و رسانه , سبک زندگی و هویت اجتماعی جوانان , سبک زندگی هفتم , سبک زندگی هشتم , سبک زندگی هدیه تهرانی , سبک زندگی همایش , سبک زندگی هفتم , سبک زندگی+هویت , سبک زندگی همسرداری , سبک زندگی همایش کرمان , سبک زندگی هوشمند , سبک زندگی هنرمندان , سبک زندگی یعنی چه , سبک زندگی یعنی , سبک زندگی یک انسان صبور , سبک زندگی یعنی چی , سبک زندگی یک فرد , سبک زندگی یهودیان , سبک زندگی یامین پور , سبک زندگی یهودی , سبک زندگی یاسوج , سبک زندگی یک منتظر ,

 

 

نخبگان هر جامعه را می توان موتور محرک و پیشران آن جامعه دانست. هنگامی که سخن از نخبگان دانشگاهی به میان می آید، شاید اولین چیزی که به ذهن متبادر می شود، مهاجرت نخبگان یا به تعبیر دیگر فرار مغزها باشد. پدیده ای که سبب انتقال سرمایه انسانی از کشورهای کمتر توسعه یافته به کشورهای توسعه یافته می شود. درباره این مسئله به طور خاص از دهه 1960 میلادی مطالعه و بررسی شده است.

بارها و بارها مقالات و پژوهش های متنوعی در این زمینه نوشته شده که از ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی سعی در ارزیابی این پدیده داشته اند، اما در نوشتار پیش رو، قصد داریم مشوق های اقتصادی این پدیده را بررسی کنیم. در انتخاب نیز نیم نگاهی به وضعیت فعلی ایران در این زمینه می اندازیم.

تحلیل اقتصادی

از بُعد اقتصادی، یکی از جالب ترین موارد برای تحلیل، بررسی میزان فعالیت علمی نخبگان قبل و بعد از مهاجرت است. این امر از این نظر حائز اهمیت است که تاثیر مستقیمی بر میزان درآمد این افراد می گذارد. البته تحلیل ما در اینجا از دریچه ای کلان تر به موضوع می نگرد و منافعی را که از حضور این نخبگان عاید کشور های مقصد می شود، بررسی می کند. این منافع از منظر اقتصادی، درواقع هزینه فرصت نبود این دانشمندان در کشورهای خودشان محسوب می شود. به عبارت بهتر، این عایدی می توانست در صورت وجود بستر لازم و به تبع آن فرار نکردن مغزها، به کشورهای مبدا تعلق داشته باشد.

محاسبات گوناگونی در 5 دهه اخیر در این مورد انجام شده است که البته هرکدام بخشی از مسئله را برآورد کرده اند، اما یکی از پراستنادترین تخمین ها به این صورت است که گفته می شود، جذب هر فرد تحصیل کرده از کشورهای کمر توسعه یافته، در مقطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد تا دکترا) به طور متوسط یک میلیون دلار برای کشورهای مقصد، منفعت به دنبال دارد. شاید به همین دلیل باشد که کشورهای در حال توسعه با وجود داشتن حدود 80 درصد جمعیت دنیا، فقط 20 درصد درآمد جهانی را در اختیار دارند.

مهاجرت نخبگان گاه به فرار مغزها نیز تعبیر می شود. اصطلاح «فرار مغزها» یک لفظ نسبتا قدیمی است، اما شاید بتوان گفت امروزه مسئله فرار موضوعیت ندارد، بلکه آنچه در حال وقوع است، درواقع یک پدیده فیزیکی بسیار ساده است؛ به این معنی که این افراد تحصیل کرده به مثابه کالایی هستند که تولید می شوند، اما ظرفیت نگهداری از آنها وجود ندارد. به عبارت بهتر، ما با افرادی مواجه هستیم که با مشقت پرورش می یابند و آماده می شوند در فضایی خلاقانه و نوآورانه مشغول به کار شوند، اما از آنجا که پتانسیل و بستر لازم برای بهره مندی از مهارت و استعداد آنها وجود ندارد، این نیرو به سمت خارج از کشور رانده می شود.

شاید از این منظر، این پدیده را بتوان نوعی اخراج خودانگیخته نامید که البته ریشه های آن را باید در شرایط اقتصادی و اجتماعی کشورها جست و جو کرد. به علاوه نام صادرات نیز نمی توان بر آن نهاد؛ چرا که وقتی کالایی را صادر می کنیم، منافع حاصل از آن به کشور باز می گردد. حال آنکه درباره فرار مغزها، هیچ عایدی نصیب کشور مبدا نمی شود.

بررسی اقتصادی فرار مغزها در دنیا و ایران

فرار مغزها و توسعه

در دنیای امروز نقش موثر و بی بدیل نیروهای انسانی ماهر و نخبه در نیل به توسعه،  بر هیچ کس پوشیده نیست. از همین روست که باید مسئله مهاجرت نخبگان را اندکی جدی تر گرفت. همچنین در مقام مقایسه، می توان گفت سرمایه انسانی، مانند سرمایه فیزیکی صرفا امکان جا به جایی و انتقال ندارد، بلکه به دلیل ذی شعوربودن، به شرایط محیطی و کیفیت محیط کار و زندگی مسلما واکنش نشان می دهد.

به علاوه در ادبیات اقتصادی، آنچه نیروی انسانی را به سرمایه انسانی تبدیل می کند، آموزش و کسب مهارت است؛ از همین رو به میزانی که امکان آموزش و کسب مهارت برای نیروی کار فراهم باشد. نیروی انسانی برای ماندن و فعالیت کردن انگیزه دارد. حال شرایطی را در نظر بگیرید که بستر لازم برای کار و فعالیت به یک سری افراد تلاشگر و باانگیزه داده شود، یعنی دقیقا همان چیزی که این افراد برای شکوفایی استعدادهایشان به آن نیازمندند.

طبیعی است که در این شرایط عقلانیت که شاکله تصمیم های اقتصادی است، حکم می کند که احتمالا زندگی بهتری در انتظار این فرد خواهد بود. به همین دلیل شاید بتوان مهاجرت نخبگان را امری موجه در چنین شرایطی دانست. این شرایط را می توان مصداق گیرافتادن در تله بی مهارتی و در نتیجه فقر دانست. حال با این توضیح، شاید آما یادشده در ابتدای متن درباره سهم در آمدی کشورهای در حال توسعه معنادار به نظر بیاید. لازم به یادآوری است، آنچه در اینجا موضوع بحث ماست مهاجرتی است که به طور طبیعی و تقریبا بدون بازگشت صورت می گیرد. اگر هم احیانا بازگشتی در کار باشد، این نیروها در پیشرفت و توسعه کشور مبدا مشارکت چندانی نخواهند داشت.

سال هاست کشورهای در حال توسعه با فرستادن نیروهای متخصص به کشورهای پیشرفته، ضمن فراهم کردن بستری برای آموزش هرچه بهتر آنان، سعی می کنند با جذب دوباره این نیروها در راه توسعه و آبادانی کشور خود گام برداند. ژاپن و چین را شاید بتوان از نمونه های موفق این اتفاق دانست؛ برای نمونه، چین با سیاستی که در این زمینه در پیش گرفته است، سبب شده بیش از 150 هزار دانشجویش در آمریکا در مقاطع مختلف مشغول تحصیل باشند، این رقم نسبت به سال قبل از آن یعنی 2010 با افزایشی 23 درصدی مواجه بوده است.

بررسی اقتصادی فرار مغزها در دنیا و ایران

راهبرد چین برای بازجذب نخبگانش نیز درخور توجه است. این کشور در سال 2008 برنامه ای حمایتی را آغاز کرد که براساس آن دستمزدهای بالا، مشوق های مالیاتی و نیز اعطای مسکن از جمله امتیازاتی است که برای فارغ التحصیلان ممتاز چینی از دانشگاه های خارجی در نظر گرفته شده است.

این برنامه در نظر داشت دو هزار فارغ التحصیل مقطع دکترا را که سابقه پژوهشی در موسسات برتر تحقیقاتی داشتند، جذب کند. موفقیت این برنامه به حدی بود که در 5 سال، سه هزار و 300 نفر از نخبگان چینی به کشور بازگشتند. البته به دلیل جمعیت زیاد و نیز برخی شرایط اقتصادی، چینی ها همچنان مشتاقانه به زندگی در خارج از کشور فکر می کنند و عده ای نیز پس از بازگشت، با سرخوردگی مواجه می شوند و دوباره تصمیم به بازگشت به محل زندگی شان می گیرند. اما حتی این مسئله نی از کارآمدی برنامه های حمایتی، مشابه آنچه گفته شد، نمی کاهد و این مثال را می توان به عنوان الگویی موفق برای سایر کشورها قلمداد کرد.

و اما ایران!

درباره فرار مغزها در ایران معاصر، دو دوره به طور مشخص امکان تفکیک و بررسی دارد. اول، دوره ای که با جنگ تحمیلی همراه بود و بخشی از نیروهای متخصص کشور یا جوانان مستعد از کشور مهاجرت کردند؛ برای مثال، براساس پژوهش های انجام شده در آمریکا، در سال های 1365 تا 1359 میزان ایرانیان مهاجر حدودا دو برابر شد و این رشد تا سال 1365 نیز همچنان ادامه داشته است. همچنین در این دوره، نرخ ثبت نام دانشجویان ایرانی در دانشگاه های آمریکا بالا بود؛ به طوری که از هر شش دانشجوی خارجی، یکی از آنها ایرانی بود.

پس از پایان جنگ تحمیلی با وجود آنکه انتظار می رفت این روند کاهش یابد، اما شواهد موجود مسئله دیگری را بیان می کند. به طور مشخص در دهه 70 شمسی، موج مهاجرت ایرانیان به آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا اندکی شدت گرفت که دوره دوم مد نظر ما را شکل می دهد.

هر چند به طور قطع تمامی این جمعیت مهاجر را نمی توان در زمره نخبگان آکادمیک به حساب آورد، اما از آنجا که سطح تحلیل ما به سرمایه انسانی باز می گردد، این افراد حتی در حکم نیروی کار کارآزموده نیز مسلما سرمایه ای ارزشمند برای کشورمان محسوب می شدند. شادی دوره سومی را نیز بتوان به این تقسیم بندی اضافه کرد که آن هم به سال های میانی دهه 80 شمسی تاکنون مربوط می شود. در این دوره، اغلب نخبگان ممتاز دانشگاهی و المپیادی برای تحصیلات تکمیلی به اروپا و آمریکا مهاجرت کرده اند.

بررسی اقتصادی فرار مغزها در دنیا و ایران

به روایت ارقام

از نظر علمی، یکی از آمارهای جالب توجه در زمینه مهاجرت نخبگان، پژوهشی است که دو سال قبل انجام شده و بر طبق آن، مشخص شده است که 141 نفر ز اعضای هیات علمی ایرانی در حوزه های علوم پزشکی، علوم فنی، هنر، علوم انسانی و علوم پایه در دانشگاه های مبدا قبل از مهاجرت، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران در دو رتبه نخست قرار دارند.

در حوزه های بررسی شده میزان تولیدات علمی قبل از مهاجرت (39.0 درصد) در مقایسه با بعد از مهاجرت (61.99 درصد) بسیار اندک است. میزان تبادل علمی این اعضا با نویسندگان داخلی نیز برابر با 4.23 درصد است.

همچنین صندوق بین المللی پول همه ساله در کنار آمارهای اقتصادی به بررسی میزان مهاجرت نخبگان از کشورهای مختلف نیز می پردازد. براساس آخرین بررسی این سازمان، ایران با میزان مهاجرت سالانه 150 تا 180 هزار نفر از تحصیل کردگان دانشگاهی مواجه است که از این نظر در بین 91 کشور مطالعه شده، مقام اول را دارد. این میزان مهاجرت را معادل خروج سالانه 150 میلیارد دلار سرمایه از کشورمان دانسته اند که معادل بیش از 450 هزار میلیارد تومان خواهد بود.

آمار رسمی دیگری که در این زمینه در دست است، به بنیاد ملی نخبگان مربوط می شود. این نهاد اعلام کرده است 308 نفر از دارندگان مدال های المپیاد و نیز 350 نفر از نفرات برتر آزمون سراسری، در سال های 82 تا 86 به خارج مهاجرت کرده اند. همچنین به طور کلی 64 درصد از مدال آوران المپیادی در 14 سال گذشته از ایران مهاجرت کرده اند. در هر حال، به نظر می رسد با تبیین انگیزه های اقتصادی پدیده مهاجرت نخبگان و نیز روشن شدن این مسئله که این امر نیز راهکارهایی تجربه شده و بعضا موفق دارد.

بررسی اقتصادی فرار مغزها در دنیا و ایران

چنین وضعیتی درباره فرار مغزها در کشورمان همچنان جای سوال و تعجب داشته باشد؛ از همین رو شایسته است تا در زمینه بازگشت نخبگان و کاهش روند مهاجرت فعلی، اقداماتی جدی و اساسی صورت گیرد؛ چرا که در غیر این صورت بازنده اصلی این ماجرا ایران خواهد بود. در حالی که با یک سیاست گذاری دقیق و تامین اعتبار در زمینه آموزش و فراهم کردن امکانات رفاهی، نه تنها می توان از ادامه این روند جلوگیری کرد، بلکه می توان با بهره مندی از علم و دانش به روز این متخصصان، ارزش افزوده های بسیار بالایی ایجاد کرد و در نهایت در مسیر توسعه کشور گام برداشت.

برچسب ها : آموزش سبک زندگی سالم،اثر رشد اقتصادی بر فقر،اقتصاد رشد یافته،الگوی رشد اقتصادی هارود دومار،به روایت ارقام،بهبود سبک زندگی لازمه توسعه اقتصادی،پاورپوینت رشد اقتصادی،تاثیر سبک زندگی در ثبات خانواده،تحلیل اقتصادی،ثبت نام سبک زندگی،ثبت نام سبک زندگی سالم،دلایل رشد اقتصادی برزیل،دلایل رشد اقتصادی پاکستان،دلایل رشد اقتصادی ژاپن،دلایل رشد اقتصادی هند،رابطه رشد اقتصادی و آلودگی هوا،رابطه رشد اقتصادی و تورم،رابطه رشد اقتصادی و فقر،رشد اقتصاد آذربایجان،رشد اقتصاد چیست،رشد اقتصاد چین،رشد اقتصاد خانواده،رشد اقتصاد شهری،رشد اقتصاد هند،رشد اقتصادي تركيه،رشد اقتصادي چين،رشد اقتصادي در برنامه پنجم،رشد اقتصادي ژاپن،رشد اقتصادي قبل از انقلاب،رشد اقتصادي هند،رشد اقتصادی،رشد اقتصادی آذربایجان،رشد اقتصادی آفریقا،رشد اقتصادی آلمان،رشد اقتصادی آلمان در سال 2016،رشد اقتصادی آمریکا،رشد اقتصادی آمریکا 2016،رشد اقتصادی آمریکا در سال 2016،رشد اقتصادی اروپا،رشد اقتصادی افغانستان،رشد اقتصادی امریکا،رشد اقتصادی امریکا 2016،رشد اقتصادی ایران،رشد اقتصادی ایران بانک مرکزی،رشد اقتصادی ایران بعد از انقلاب،رشد اقتصادی ایران پیش از انقلاب،رشد اقتصادی ایران خاتمی،رشد اقتصادی ایران در دوران خاتمی،رشد اقتصادی ایران در دولت خاتمی،رشد اقتصادی ایران در سال 95،رشد اقتصادی ایران شاه،رشد اقتصادی ایران قبل از انقلاب،رشد اقتصادی با تولید ملی،رشد اقتصادی بانک مرکزی،رشد اقتصادی بدون نفت،رشد اقتصادی برزیل،رشد اقتصادی بعد از انقلاب،رشد اقتصادی به انگلیسی،رشد اقتصادی پاکستان،رشد اقتصادی پایدار،رشد اقتصادی پرتغال،رشد اقتصادی تاجیکستان،رشد اقتصادی تایلند،رشد اقتصادی ترکمنستان،رشد اقتصادی ترکیه،رشد اقتصادی ترکیه در سال 2016،رشد اقتصادی تعریف،رشد اقتصادی جمهوری آذربایجان،رشد اقتصادی جهان،رشد اقتصادی جهان در سال 2016،رشد اقتصادی چیست،رشد اقتصادی چیست pdf،رشد اقتصادی چین،رشد اقتصادی چین 2016،رشد اقتصادی چین در سال 2016،رشد اقتصادی خاتمی،رشد اقتصادی خانواده،رشد اقتصادی در افغانستان،رشد اقتصادی در ایران،رشد اقتصادی در پرتو قدرت تولید،رشد اقتصادی در دوران پهلوی،رشد اقتصادی در دوران خاتمی،رشد اقتصادی در سال 95،رشد اقتصادی در قرآن،رشد اقتصادی درون زا،رشد اقتصادی دنیا،رشد اقتصادی دولت احمدی نژاد،رشد اقتصادی دولت خاتمی،رشد اقتصادی را تعریف کنید،رشد اقتصادی روحانی،رشد اقتصادی روسیه،رشد اقتصادی روسیه در سال 2016،رشد اقتصادی زمان شاه،رشد اقتصادی زنان افغانستان،رشد اقتصادی ژاپن،رشد اقتصادی سال 1395،رشد اقتصادی سال 95،رشد اقتصادی سال گذشته،رشد اقتصادی سالانه ایران،رشد اقتصادی سنگاپور،رشد اقتصادی سوئد،رشد اقتصادی شهر،رشد اقتصادی صفر،رشد اقتصادی عراق،رشد اقتصادی عراق در سال 2016،رشد اقتصادی عربستان،رشد اقتصادی عربستان سعودی،رشد اقتصادی عمان،رشد اقتصادی فرانسه،رشد اقتصادی قبل از انقلاب،رشد اقتصادی قبل انقلاب،رشد اقتصادی قزاقستان،رشد اقتصادی قطر،رشد اقتصادی کانادا،رشد اقتصادی کردستان عراق،رشد اقتصادی کره شمالی،رشد اقتصادی کشاورزی،رشد اقتصادی کشور،رشد اقتصادی کشور مالزی،رشد اقتصادی کشور ها،رشد اقتصادی کشور های جهان،رشد اقتصادی کشورها،رشد اقتصادی کشورها در سال 2016،رشد اقتصادی کشورهای جهان،رشد اقتصادی کشورهای جهان 2016،رشد اقتصادی کشورهای جهان در سال 2010،رشد اقتصادی کشورهای جهان در سال 2016،رشد اقتصادی کشورهای خاورمیانه،رشد اقتصادی کشورهای دنیا،رشد اقتصادی گرجستان،رشد اقتصادی لبنان،رشد اقتصادی لهستان،رشد اقتصادی لیبی،رشد اقتصادی لیتوانی،رشد اقتصادی مالزی،رشد اقتصادی مدرن،رشد اقتصادی مصر،رشد اقتصادی مغولستان،رشد اقتصادی مقاله،رشد اقتصادی منفی،رشد اقتصادی منفی ایران،رشد اقتصادی منفی چیست،رشد اقتصادی هلند،رشد اقتصادی هند،رشد اقتصادی و آلودگی محیط زیست،رشد اقتصادی و اهمیت آن،رشد اقتصادی و تجارت بین الملل،رشد اقتصادی و تورم،رشد اقتصادی و توزیع درآمد،رشد اقتصادی و توسعه اقتصادی،رشد اقتصادی و دولت،رشد اقتصادی و سرمایه گذاری،رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی،رشد اقتصادی و فقر،رشد اقتصادی و قیمت طلا،رشد اقتصادی و کیفیت زیست محیطی،رشد اقتصادی و محیط زیست،رشد اقتصادی ویکی،رشد اقتصادی ویکی پدیا،رشد اقتصادی یعنی،رشد اقتصادی یعنی چه،رشد اقتصادی یک کشور،رشد متعادل اقتصادی،رشد و توسعه اقتصادی ژاپن،رشد و توسعه اقتصادی هماهنگ،رشد و توسعه ی اقتصادی،روند رشد اقتصادی در ایران،سبك زندگي آمريكايي،سبك زندگي ايراني اسلامي،سبك زندگي تعريف،سبك زندگي چيست،سبك زندگي در ژاپن،سبك زندگي ديني،سبك زندگي سالم،سبك زندگي عاشورايي،سبك زندگي هفتم،سبک زندگی،سبک زندگی آپارتمان نشینی،سبک زندگی آخرالزمانی،سبک زندگی آدلر،سبک زندگی آرام،سبک زندگی آلفرد آدلر،سبک زندگی آلمانی،سبک زندگی آمریکایی،سبک زندگی آیت الله بهجت،سبک زندگی آیت الله خامنه ای،سبک زندگی از دیدگاه رهبری،سبک زندگی از دیدگاه صحیفه سجادیه،سبک زندگی اسلامی،سبک زندگی اسلامی از منظر قرآن،سبک زندگی اسلامی چگونه است،سبک زندگی اسلامی چیست،سبک زندگی اسلامی در روابط خانوادگی،سبک زندگی اسلامی لباس،سبک زندگی امام حسین،سبک زندگی امام رضا،سبک زندگی امام زمان،سبک زندگی امام صادق،سبک زندگی ایرانی،سبک زندگی ایرانی اسلامی،سبک زندگی بازیگران،سبک زندگی بازیگران ایرانی،سبک زندگی برتر،سبک زندگی برنامه طلوع،سبک زندگی بزرگان،سبک زندگی بسیجی،سبک زندگی به چه معناست،سبک زندگی به زبان انگلیسی،سبک زندگی بهتر،سبک زندگی بوردیو،سبک زندگی بومی،سبک زندگی پایه هشتم،سبک زندگی پایه هفتم،سبک زندگی پرستاران،سبک زندگی پناهیان،سبک زندگی پولدارها،سبک زندگی پیامبر،سبک زندگی پیامبر اسلام،سبک زندگی پیامبر اعظم،سبک زندگی پیامبر اکرم،سبک زندگی پیامبر(ص)،سبک زندگی تایباد،سبک زندگی تبریز،سبک زندگی تبیان،سبک زندگی تحقیق،سبک زندگی تلگرام،سبک زندگی تمدن اسلامی،سبک زندگی تهرانی ها،سبک زندگی توحیدی،سبک زندگی تی وی پلاس،سبک زندگی ثروتمندان،سبک زندگی جامعه شناسی،سبک زندگی جدید،سبک زندگی جنگ نرم،سبک زندگی جهادی،سبک زندگی جوان،سبک زندگی جوان نمونه،سبک زندگی جوانان،سبک زندگی جوانان امروز،سبک زندگی جوانان کافی شاپ،سبک زندگی جیست،سبک زندگی چند سال دارد؟،سبک زندگی چهارده معصوم،سبک زندگی چیست،سبک زندگی چینی،سبک زندگی چینی ها،سبک زندگی حسن عباسی،سبک زندگی حسینی،سبک زندگی حضرت خدیجه،سبک زندگی حضرت زهرا،سبک زندگی حضرت زهرا (س)،سبک زندگی حضرت زینب،سبک زندگی حضرت علی،سبک زندگی حضرت علی (ع)،سبک زندگی حضرت فاطمه زهرا،سبک زندگی حضرت محمد،سبک زندگی حضرت معصومه،سبک زندگی خامنه ای،سبک زندگی خانوادگی،سبک زندگی خانواده،سبک زندگی خانواده اسلامی،سبک زندگی خانواده ها،سبک زندگی خانواده های ایرانی،سبک زندگی خراسان شمالی،سبک زندگی خوابگاهی،سبک زندگی خوب،سبک زندگی خوب و بد،سبک زندگی دانشجویی،سبک زندگی در اسلام،سبک زندگی در ایران،سبک زندگی در بیانات رهبری،سبک زندگی در ژاپن،سبک زندگی در صحیفه سجادیه،سبک زندگی در غرب،سبک زندگی در قرآن،سبک زندگی در کلام رهبری،سبک زندگی در لغت،سبک زندگی در نهج البلاغه،سبک زندگی دینی،سبک زندگی رائفی پور،سبک زندگی رسانه ای،سبک زندگی رسول خدا،سبک زندگی رضوی،سبک زندگی رفتار مصرف کننده،سبک زندگی رهبر،سبک زندگی رهبری،سبک زندگی روانشناسی،سبک زندگی روستایی،سبک زندگی روستاییان،سبک زندگی زن مسلمان،سبک زندگی زناشویی،سبک زندگی زناشویی اسلامی،سبک زندگی زنان،سبک زندگی زنان شاغل،سبک زندگی ژاپنی،سبک زندگی ژاپنی ها،سبک زندگی سالم،سبک زندگی سخنان رهبری،سبک زندگی سخنرانی،سبک زندگی سریع القلم،سبک زندگی سلامت محور،سبک زندگی سنتی،سبک زندگی سوالات رهبری،سبک زندگی سیمرغ،سبک زندگی شاد،سبک زندگی شرقی،سبک زندگی شهدا،سبک زندگی شهدایی،سبک زندگی شهری،سبک زندگی شهری و روستایی،سبک زندگی شهید،سبک زندگی شهید بهشتی،سبک زندگی شهید چمران،سبک زندگی شهید همت،سبک زندگی صحیح،سبک زندگی صحیفه سجادیه،سبک زندگی صله رحم،سبک زندگی طب سنتی،سبک زندگی طبقه اجتماعی،سبک زندگی طلاق،سبک زندگی طلبگی،سبک زندگی طلبه،سبک زندگی عاشقانه،سبک زندگی عاشورا،سبک زندگی عاشورایی،سبک زندگی عالی،سبک زندگی عرفانی،سبک زندگی عشایر،سبک زندگی عکس،سبک زندگی علامه طباطبایی،سبک زندگی علما،سبک زندگی علوی،سبک زندگی غرب،سبک زندگی غربی،سبک زندگی غربی چگونه است،سبک زندگی غربی چیست،سبک زندگی غربی در ایران،سبک زندگی غربی ها،سبک زندگی غربی و اسلامی،سبک زندگی غربی و ایرانی،سبک زندگی غربی و سبک زندگی اسلامی+ایرانی،سبک زندگی غیر اسلامی،سبک زندگی فاطمه زهرا،سبک زندگی فاطمی،سبک زندگی فرانسوی،سبک زندگی فردی،سبک زندگی فردی از نظر اسلام،سبک زندگی فردی در اسلام،سبک زندگی فرهنگی،سبک زندگی فضای مجازی،سبک زندگی فعال،سبک زندگی فیلم،سبک زندگی قاجار،سبک زندگی قدیم،سبک زندگی قدیم و جدید،سبک زندگی قدیمی،سبک زندگی قرآن،سبک زندگی قرآنی،سبک زندگی قرآنی چیست؟،سبک زندگی قم،سبک زندگی قهرمانان ورزشی،سبک زندگی کارمندی،سبک زندگی کاری در اسلام،سبک زندگی کتاب،سبک زندگی کره ای،سبک زندگی کلاس هشتم،سبک زندگی کلاس هفتم،سبک زندگی کلیپ،سبک زندگی کودکان،سبک زندگی کیبوتص،سبک زندگی کیت میدلتون،سبک زندگی گذشتگان،سبک زندگی گذشته،سبک زندگی گیدنز،سبک زندگی لباس،سبک زندگی لیبرالیسم،سبک زندگی لیلا حاتمی،سبک زندگی مد و لباس،سبک زندگی مدرن،سبک زندگی مردم،سبک زندگی مردم آلمان،سبک زندگی مردم ایران،سبک زندگی مردم در ایران باستان،سبک زندگی مردم ژاپن،سبک زندگی مصرف گرایی،سبک زندگی مقام معظم رهبری،سبک زندگی من،سبک زندگی مهدوی،سبک زندگی موفق،سبک زندگی ناسالم،سبک زندگی نبوی،سبک زندگی نقویان،سبک زندگی نماز،سبک زندگی نوجوان،سبک زندگی نوجوانان،سبک زندگی نوین،سبک زندگی نیک صالحی،سبک زندگی نیکی کریمی،سبک زندگی هدیه تهرانی،سبک زندگی هشتم،سبک زندگی هفتم،سبک زندگی همایش،سبک زندگی همایش کرمان،سبک زندگی همسرداری،سبک زندگی هنرمندان،سبک زندگی هوشمند،سبک زندگی و خانواده،سبک زندگی و رسانه،سبک زندگی و سلامت،سبک زندگی و شبکه های اجتماعی،سبک زندگی و صله رحم،سبک زندگی و طبقه اجتماعی،سبک زندگی و طلاق،سبک زندگی و عوامل موثر بر آن،سبک زندگی و فرهنگ،سبک زندگی و فضای مجازی،سبک زندگی و مصرف گرایی،سبک زندگی و هویت اجتماعی،سبک زندگی و هویت اجتماعی جوانان،سبک زندگی ویکی پدیا،سبک زندگی یاسوج،سبک زندگی یامین پور،سبک زندگی یعنی،سبک زندگی یعنی چه،سبک زندگی یعنی چه؟،سبک زندگی یعنی چی،سبک زندگی یک انسان صبور،سبک زندگی یک فرد،سبک زندگی یک منتظر،سبک زندگی یهودی،سبک زندگی یهودیان،سبک زندگی+نهج البلاغه،سبک زندگی+هویت،سبک صحیح زندگی در دوران بارداری،شاخص رشد اقتصادي،شاخص رشد اقتصادی،شاخص رشد اقتصادی ایران،شاخص رشد اقتصادی چیست،شاخصهای رشد اقتصادی،صادرات رشد اقتصادی،ضرورت سبك زندگي اسلامي،ضرورت سبک زندگی،ضریب رشد اقتصادی،علل رشد اقتصادی برزیل،علل رشد اقتصادی ژاپن،عوامل رشد اقتصادی،عوامل رشد اقتصادی ترکیه،فاکتورهای رشد اقتصادی،فرار مغزها و توسعه،فراسوی رشد اقتصادی،فرمول رشد اقتصادی،فروشگاه سبک زندگی طیبه،فصلنامه رشد اقتصادی،فواید رشد اقتصادی،گروه سبك زندگي سيمرغ،گروه سبک زندگی پرشین پرشیا،گروه سبک زندگی پرشین وی،گروه سبک زندگی سیمرغ،لیزر سبک زندگی،لیست رشد اقتصادی کشورها،مدل رشد اقتصادی روستو،مدل رشد اقتصادی هارود دومار،مراحل رشد اقتصادی روستو،نرخ رشد اقتصادی،نرخ رشد اقتصادی امریکا،نرخ رشد اقتصادی ایران،نرخ رشد اقتصادی جهان،نرخ رشد اقتصادی چیست،نرخ رشد اقتصادی ژاپن،نرخ رشد اقتصادی عربستان،نرخ رشد اقتصادی قبل از انقلاب،نرخ رشد اقتصادی قطر،نرخ رشد اقتصادی کشورهای جهان،نرخ رشد اقتصادی یعنی چه،نظریه رشد اقتصادی،نظریه رشد اقتصادی آدام اسمیت،نظریه رشد اقتصادی حسین عظیمی،نظریه رشد اقتصادی دیوید ریکاردو،نظریه رشد اقتصادی ریچارد آر نلسون،نظریه رشد اقتصادی فریدمن،نظریه سبک زندگی گیدنز،نمودار رشد اقتصادی ایران،همایش سبک زندگی دانشگاه لرستان،همایش سبک زندگی لرستان

نظرات کاربران
بدون دیدگاه

مطالب تصادفی

ایستگاه سلامت